Column: Tel je knopen: arbeidsproductiviteit en onbenut arbeidspotentieel

Het nieuwste zorgenkindje op de arbeidsmarkt waar ondernemers een knoop in hun maag van krijgen is de arbeidsproductiviteit, de toegevoegde waarde van één werknemer per uur. Simpel gezegd: hoeveel knopen een kleermaker per uur aan een jas kan zetten. 

De groei van de Nederlandse arbeidsproductiviteit stagneert al geruime tijd en blijft achter bij andere hoge-inkomenslanden. Volgens het CBS is deze vertraging deels verklaarbaar door een verschuiving van werk naar minder productieve sectoren en het afschalen van de gaswinning, maar komt vooral door achterblijvende investeringen in innovatie. 75% van de ondernemers(Verwijst naar een externe website) in het MKB heeft de knoop doorgehakt en is druk bezig met technologische innovatie om werkprocessen efficiënter te maken. Het is maar de vraag of dit allemaal gaat helpen bij het verhogen van de productiviteit.(Verwijst naar een externe website)

Productiviteitsverhoging is overigens ook geen oplossing voor tekorten op de arbeidsmarkt omdat juist die krappe arbeidsmarkt er weer voor zorgt dat werkgevers niet zomaar eenzijdig de arbeidsproductiviteit kunnen verhogen door efficiëntie af te dwingen (‘Gij zult harder werken!’). Medewerkers gaan dan wel naar een andere werkgever toe waar het niet alleen over efficiëntie gaat maar bijvoorbeeld ook werkplezier en ontwikkelmogelijkheden, het is een werknemersmarkt uiteindelijk. Kortom, een lastige knoop in de maag voor mkb-ondernemers en eigenlijk elke werkgever. 

Arbeidspotentieel

Recent onderzoek(Verwijst naar een externe website)wijst op een andere insteek om hier mee om te gaan: onbenut arbeidspotentieel. Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de werknemers in deeltijd werkt (Nederland Deeltijdland), met name vrouwen. Het gesprek over het aantal werkuren aangaan in je bedrijf is in ieder geval een eerste stap voorwaarts. Maar het is niet de oplossing, want de wens om meer uren te werken leidt niet altijd tot een daadwerkelijke toename in werkuren. Slechts 30% van degenen die meer willen werken, realiseert dit ook binnen een jaar. 

Een andere vorm van onbenut arbeidspotentieel is kwalitatief van aard. Ongeveer 30% van de werknemers ervaart onderbenutting omdat zij over meer ambitie, kennis en vaardigheden beschikken dan voor hun huidige functie vereist is. Dit ontstaat vaak door een mismatch tussen functie en talent, gebrek aan doorgroeimogelijkheden, of onvoldoende scholing. Kwalitatieve onderbenutting leidt tot frustratie, verminderde werktevredenheid en een verlies aan productiviteit, zowel voor medewerkers als organisaties. Voor organisaties resulteert dit in verspild talent en minder innovatiekracht, terwijl medewerkers risico lopen op een bore-out of demotivatie. 

Goed werkgeverschap serieus nemen

Om deze knoop te ontwarren en ook knopen door te kunnen hakken is goed werkgeverschap nodig: het bewust bezig zijn met de vraag hoe je mensen aantrekt, behoudt, ontwikkelt en vitaal houdt, ook op de lange termijn. Om kwalitatief onbenut potentieel beter in te zetten zijn strategische personeelsplanning, interne mobiliteit, en opleidingen noodzakelijk. Maar het voeren van een open dialoog (‘het goede gesprek’) over de ambities van medewerkers is nog veel belangrijker: daarmee krijg je zicht op wat mensen nog meer willen en kunnen. Natuurlijk, in het mkb is tijd geld en moeten de eindjes aan elkaar geknoopt worden, maar je mist een hoop als je hier niet over nadenkt. Een paar goedkope ideeën:

• Plan regelmatig een ‘goed gesprek’ met elke medewerker: reserveer maandelijks bijvoorbeeld een half uur om met elke medewerker te praten over hun ambities, ontwikkelbehoeften en ideeën. Vraag waar ze blij van worden in hun werk en waar ze meer uitdaging in zoeken.
• Bied laagdrempelige scholing aan: start een intern kennisdelingsprogramma waarin medewerkers hun expertise delen met collega’s, of gebruik gratis online cursussen (via YouTube).
• Stimuleer interne mobiliteit met kleine stappen: geef medewerkers die meer willen kleine projecten waarin ze kunnen groeien of introduceer een “proefdag” waarbij medewerkers een dag kunnen meedraaien in een andere functie of afdeling. 

Door het onbenutte arbeidspotentieel te benutten, kunnen Mkb-ondernemers niet alleen bijdragen aan de verhoging van de arbeidsproductiviteit, maar ook aan een meer tevreden en betrokken personeelsbestand. Dit is essentieel in een tijd waarin de arbeidsmarkt krap is en talent schaars, maar zorgt ook voor een diverse kijk naar werk. Het is dus belangrijk om de knoop door te hakken, je knopen te tellen en onbenut talent in je bedrijf te gaan herkennen. 

Gebruikte bronnen:

• Jaarbericht Staat van het MKB (NCO, 2024)
• Dashboard arbeidsmarkt en arbeidsproductiviteit (CBS, 2024)
• Thielecke, J., Van Veen, M., Gerards, R., Dekker, R., & Koopmans, L. (2024). Waar zit nog onbenut arbeidspotentieel in Nederland? Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken, 40(2), 175-188.
• Misverstanden plagen aanpak van productiviteit (CPB, 2024)